ميّت نمىشنود و جواب نمىدهد و عاجز از جواب است » ، در پاسخ مىگوييم : پس اوّلًا بايد مجرّدِ خواندنِ عاجز از استماع و جواب در حال حيات شرك باشد ، و ثانياً انبيا و اوليا مثل شهدا و مهاجرين مرده نيستند و در صورتى كه به تصريح و نصّ قرآن در دو آيه ، شهدا و همچنين مهاجرين بر حسب آيهء « وَ الَّذينَ هاجَروا فى سَبيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلوا أَو ماتوا لَيَرزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزقاً حَسَناً » « 1 » در نزد خدا از آنچه خدا به ايشان عطا فرموده است مرزوق و شادمانند ، به طريق اولى ذات مقدّس خاتم‌الانبياء صلى الله عليه و آله و ساير انبيا و اوليا نيز زنده هستند و معدوم نيستند و بلكه از بعضى آيات قرآن استفاده مىشود كه ديگران از مؤمنين و كفّار نيز حيات دارند و زنده‌اند و در اين زمينه اخبار و آثار و حكايات بسيار است . « 2 » رفع يك اشكال ممكن است كسى بگويد : اگرچه جواز و صحّت دعا و خواندن اموات بر اساس حيات آنها از اين دو آيه و آيات ديگر و از رواياتى مثل روايت خطاب پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به مشركان بر سر چاه بدر ( قليب ) و يا تلقين ميّت و نيز از رواياتى كه حاكى از اين مطلب است كه ميّت در قبر تكلّم مىكند و از او سؤال مىشود ، و رواياتى كه دلالت دارند پيغمبر صلى الله عليه و آله در معراج با برخى از پيامبران مثل ابراهيم و موسى عليهما السلام ديدار فرمود ، استفاده مىشود ، امّا مىدانيم كه برخى از آيات قرآن نيز بر عدم صحّت دعاى ميّت و عدم

--> ( 1 ) . حج ( 22 ) آيهء 58 . ( 2 ) . مثل اين خبر كه ابن اثير در اسدُ الغابه ( ج 4 ، ص 370 ) روايت كرده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله در مورد شهداى احُد فرمود : يا أيّها النّاس ائتوهم فزوروهم ، و سلّموا عليهم فو الّذي نفسي بيده لا يسلم عليهم أحد إلى يوم القيامة إلّاردّوا عليه السلام .